ข้อสะโพกเทียมอยู่ได้กี่ปี? และทำอย่างไรให้ “อะไหล่ชิ้นใหม่” นี้ อยู่กับเราไปตลอดชีวิต

​

ข้อสะโพกเทียมอยู่ได้กี่ปี? และทำอย่างไรให้ “อะไหล่ชิ้นใหม่” นี้ อยู่กับเราไปตลอดชีวิต

“หมอครับ ถ้าผมผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกตอนนี้ อีก 10 ปีผมต้องกลับมาผ่าใหม่ใช่ไหมครับ? ผมกลัวเจ็บตัวสองรอบครับหมอ”

นี่คือคำถามยอดฮิตที่หมอได้รับแทบทุกวันจากคนไข้ที่กำลังตัดสินใจผ่าตัดครับ ความเชื่อเดิมๆ ที่ว่า “ข้อเทียมมีอายุแค่ 10 ปี” ทำให้หลายคนกังวล ไม่กล้าผ่าตัด ยอมทนเจ็บ ยอมเดินกะเผลก จนคุณภาพชีวิตแย่ลง

หมอเข้าใจความกังวลนี้ดีครับ การผ่าตัดใหญ่ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ ใครๆ ก็อยากทำทีเดียวแล้วจบ ไม่อยากเข้าห้องผ่าตัดบ่อยๆ ใช่ไหมครับ?

วันนี้หมอมีข่าวดีและข้อมูลล่าสุดทางการแพทย์มาเล่าให้ฟังครับ ว่าเทคโนโลยีในปี 2024 นี้ ทำให้ข้อสะโพกเทียม “อึด ถึก ทน” กว่าสมัยก่อนมาก และถ้าเรารู้วิธีดูแลรักษาที่ถูกต้อง “อะไหล่ชิ้นนี้” อาจจะอยู่คู่กับเราไปได้นานกว่า 20-25 ปี หรืออาจจะตลอดชีวิตเลยทีเดียวครับ

ความจริงเรื่องอายุขัย: ข้อสะโพกเทียมอยู่ได้นานแค่ไหน?

ถ้าเราย้อนเวลากลับไปเมื่อ 20-30 ปีก่อน คำว่า “อยู่ได้ 10 ปี” อาจจะเป็นเรื่องจริงครับ เพราะสมัยนั้นวัสดุยังไม่ทนทานเท่าตอนนี้ พลาสติกที่ใช้รองข้อสึกหรอเร็ว

แต่ในปัจจุบัน ด้วยเทคโนโลยีวัสดุศาสตร์ (Biomaterials) ที่ก้าวหน้าไปมาก ทั้งเบ้าพลาสติกแบบพิเศษที่แข็งแกร่งขึ้น (Highly Cross-linked Polyethylene) หรือการใช้หัวข้อเซรามิก (Ceramic) ที่ลื่นและแทบไม่มีวันสึก ทำให้สถิติอายุการใช้งานเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิงครับ

จากข้อมูลทะเบียนข้อเทียมระดับโลก (Joint Registry) พบว่า:

• มากกว่า 90-95% ของคนไข้ สามารถใช้งานข้อสะโพกเทียมได้นานเกิน 15-20 ปี

• มากกว่า 50-60% สามารถใช้งานได้นานถึง 25 ปี หรือมากกว่านั้น

นั่นหมายความว่า ถ้าคุณผ่าตัดตอนอายุ 60 หรือ 70 ปี มีโอกาสสูงมากที่คุณจะใช้ข้อสะโพกชุดนี้ไปได้ตลอดชีวิตโดยไม่ต้องผ่าตัดซ้ำครับ (ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการดูแลรักษาของแต่ละคนด้วยนะครับ)

ทำไมข้อเทียมถึงพัง? เข้าใจศัตรูเพื่อรู้ทางหนี

ก่อนจะไปดูวิธีดูแล เราต้องรู้ก่อนว่าอะไรทำให้มันพังครับ สาเหตุหลักๆ ที่ทำให้ต้องเปลี่ยนข้อใหม่ (Revision Surgery) มี 2 อย่างคือ:

1. การสึกหรอและหลวม (Wear and Loosening): เปรียบเหมือนยางรถยนต์ครับ วิ่งเยอะ เบรกแรง ยางก็ดอกหมดเร็ว ข้อเทียมก็เช่นกัน ถ้าใช้งานหนัก แรงกระแทกเยอะ ผิวสัมผัสจะสึก ทำให้เกิดเศษตะกอนเล็กๆ ไปกระตุ้นให้กระดูกรอบๆ ละลายตัว จนข้อเทียม “หลวม” ในที่สุด

2. การติดเชื้อ (Infection): เชื้อโรคคือศัตรูตัวร้ายที่สุดครับ ถ้าเชื้อโรคเข้าไปเกาะที่ผิวข้อเทียม มันจะสร้างเกราะป้องกันตัวเองที่ยาฆ่าเชื้อเข้าไม่ถึง ทำให้ต้องผ่าตัดเอาข้อเทียมออกเพื่อล้างเชื้อ ซึ่งเป็นเรื่องใหญ่มาก

คัมภีร์ยืดอายุข้อสะโพก: 5 เคล็ดลับ ใช้งานให้คุ้มค่าที่สุด

เมื่อรู้สาเหตุแล้ว เรามาดูวิธีป้องกันกันครับ หมอสรุปมาให้เป็น 5 ข้อปฏิบัติง่ายๆ ที่จะช่วยยืดอายุการใช้งานให้ยาวนานที่สุดครับ

1. คุมน้ำหนักตัวให้ “เป๊ะ” เสมอ นี่คือกฎข้อที่สำคัญที่สุดครับ! ข้อสะโพกต้องรับน้ำหนักตัวเราทุกย่างก้าว

• น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น 1 กิโลกรัม จะกลายเป็นแรงกดที่ข้อสะโพกถึง 3-4 กิโลกรัม เวลาเดิน

• ลองคิดดูว่าถ้าน้ำหนักเกินไป 10 กิโล ข้อสะโพกต้องแบกภาระเพิ่มขึ้นถึง 30-40 กิโลกรัม ทุกก้าวที่เดิน! มันจะสึกหรอเร็วขนาดไหน

• คำแนะนำ: รักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน (BMI ปกติ) คือการถนอมข้อที่ดีที่สุดและง่ายที่สุดครับ

2. เลือกกิจกรรมให้ “เป็น” เลี่ยงแรงกระแทก ชีวิตหลังผ่าตัดไม่ใช่ต้องนั่งเฉยๆ นะครับ หมอสนับสนุนให้ขยับ แต่ต้องเลือกประเภทกิจกรรม

• กิจกรรมที่แนะนำ (Low Impact): กีฬาที่นุ่มนวลต่อข้อ เช่น เดินเร็ว, ว่ายน้ำ (ดีที่สุดเพราะน้ำช่วยพยุงตัว), ปั่นจักรยาน, เดินในน้ำ, กอล์ฟ, เต้นรำเบาๆ

• กิจกรรมที่ควรเลี่ยง (High Impact): กีฬาที่มีการกระแทกซ้ำๆ หรือปะทะรุนแรง เช่น วิ่งมาราธอน, กระโดดเชือก, ฟุตบอล, บาสเกตบอล, เทนนิส (ประเภทเดี่ยวที่ต้องวิ่งรับลูกแรงๆ) เพราะแรงกระแทกจะทำให้ผิวข้อสึกเร็วขึ้นหลายเท่าตัว

3. ดูแลช่องปากและฟัน อย่าให้มีเชื้อโรค หลายคนงงว่า “ปากกับสะโพกเกี่ยวกันตรงไหน?” เกี่ยวกันมากครับ!

• เชื้อแบคทีเรียในช่องปาก จากฟันผุ เหงือกอักเสบ หรือหินปูน สามารถเข้าสู่กระแสเลือดขณะเคี้ยวอาหารหรือแปรงฟัน แล้วเดินทางไปเกาะที่ “โลหะ” ในร่างกายเรา ซึ่งก็คือข้อสะโพกเทียมครับ

• คำแนะนำ: ถ้ามีฟันผุต้องรีบรักษา ขูดหินปูนสม่ำเสมอ และ ทุกครั้งที่จะทำฟันที่มีเลือดออก (ถอนฟัน, ผ่าฟันคุด, รักษารากฟัน) ต้องแจ้งทันตแพทย์เสมอว่ามีข้อเทียม เพื่อทานยาปฏิชีวนะป้องกันการติดเชื้อก่อนทำหัตถการครับ

4. ป้องกันการหกล้มอย่างสุดชีวิต กระดูกรอบๆ ข้อเทียมมักจะไม่แข็งแรงเท่ากระดูกปกติ 100% หากหกล้มก้นกระแทก อาจทำให้ กระดูกรอบข้อเทียมหัก (Periprosthetic Fracture) ได้ ซึ่งการรักษายากกว่ากระดูกหักธรรมดามาก

• คำแนะนำ: จัดบ้านให้ปลอดภัย (เหมือนบทความก่อนหน้านี้) อย่าเดินในที่มืด และหมั่นตรวจเช็กสายตาและการทรงตัวครับ

5. มาตามนัดหมอเสมอ แม้จะไม่เจ็บ คนไข้ส่วนใหญ่พอหายเจ็บ เดินปร๋อ ก็มักจะลืมหมอครับ (น้อยใจนะครับเนี่ย 555)

• ความจริงคือ อาการสึกหรอ หรือกระดูกเริ่มละลาย มักจะไม่แสดงอาการเจ็บในระยะแรกครับ กว่าจะเจ็บคือหลวมมากแล้ว

• คำแนะนำ: ควรมาเอกซเรย์เพื่อเช็กสภาพข้อเทียม อย่างน้อย ปีละ 1 ครั้ง หรือตามที่แพทย์นัด เพื่อที่ว่าถ้าเริ่มมีปัญหาเล็กๆ น้อยๆ เราจะได้แก้ไขทันท่วงทีครับ

สัญญาณเตือน: เมื่อไหร่ที่ต้องรีบกลับมาหาหมอ?

ถ้าใช้งานไปนานๆ แล้วมีอาการเหล่านี้ อย่ารอช้าครับ

• เจ็บที่ขาหนีบ: โดยเฉพาะเวลาลงน้ำหนัก หรือตอนเริ่มก้าวเดิน

• รู้สึกว่าขายาวไม่เท่ากันใหม่: หรือรู้สึกเหมือนขาจมลง

• มีเสียงดัง: เสียงกึกๆ หรือเสียงเอี๊ยดอ๊าดที่ข้อสะโพกเวลาขยับ

• บวม แดง ร้อน: บริเวณสะโพก ซึ่งอาจบ่งบอกถึงการติดเชื้อ

สรุป

ข้อสะโพกเทียมในยุคปัจจุบัน ไม่ใช่ของเปราะบางที่มีอายุแค่ 10 ปีอีกต่อไปครับ มันคือเทคโนโลยีเปลี่ยนชีวิตที่สามารถอยู่กับเราไปได้ยาวนานจนแก่เฒ่า หากเรารู้จักทะนุถนอม ใช้งานอย่างถูกวิธี คุมน้ำหนัก และระวังการติดเชื้อ

หมออยากให้มองว่า ข้อสะโพกเทียมก็เหมือน “รถหรูคันใหม่” ครับ ถ้าเราขับนิ่มๆ หมั่นเช็กลมยาง ถ่ายน้ำมันเครื่องตามระยะ รถคันนี้ก็จะพาเราเดินทางไปเที่ยวรอบโลกได้อย่างปลอดภัย สบายใจ หายห่วงครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#หมอเก่งกระดูกและข้อ #อายุข้อสะโพกเทียม #เปลี่ยนข้อสะโพก #TotalHipReplacement #ดูแลข้อเทียม #ข้อสะโพกอยู่ได้กี่ปี #ผ่าตัดข้อสะโพก #กระดูกพรุน #ผู้สูงอายุ #สุขภาพกระดูก

---

References

1. Evans JT, Evans JP, Walker RW, et al. How long does a hip replacement last? A systematic review and meta-analysis of case series and national registry reports with more than 15 years of follow-up. Lancet. 2019;393(10172):647-54.

2. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Total Hip Replacement. OrthoInfo. 2023. Available from: https://orthoinfo.aaos.org/en/treatment/total-hip-replacement/

3. National Joint Registry (NJR). Public and Patient Guide to the NJR Annual Report 2023. UK: NJR; 2023.

4. Australian Orthopaedic Association National Joint Replacement Registry (AOANJRR). Hip, Knee & Shoulder Arthroplasty: 2023 Annual Report. Adelaide: AOA; 2023.

5. Learmonth ID, Young C, Rorabeck C. The operation of the century: total hip replacement. Lancet. 2007;370(9597):1508-19.